Actuele verwachtingen waterstanden

De Rijn daalde de afgelopen dagen naar de laagste stand ooit en voorlopig komt daar weinig verandering in. Er vielen wat buien maar dat levert net voldoende water op om de stand niet verder te laten dalen. Ook de komende twee weken blijft het overwegend droog en de waterstanden blijven daarom voorlopig zeer laag. De Maasafvoer is al enige tijd stabiel en dat blijft waarschijnlijk zo. In de rubriek water Inzicht eeen terugblik op de afvoeren in de maand juli.

Water van de week

Weinig tot geen neerslag in de stroomgebieden

Om een verwachting te kunnen maken voor de waterstanden in de komende weken maak ik gebruik van weermodellen. Deze geven tot zo'n twee weken vooruit een aardige indicatie van wat de stroomgebieden te wachten staat. Naar het einde van de verwachtingstermijn wordt de verwachting uiteraard minder betrouwbaar. Bij het aflezen van de weermodellen let ik altijd op twee fenomenen: of zich ergens binnen de verwachtingstermijn een weersomslag gaat voordoen en of er zich buien gaan ontwikkelen boven de stroomgebieden.

Wat de weersomslagen betreft, is er voorlopig nog weinig nieuws te melden. We hebben nu al vele weken te maken met hogedrukgebieden die voor overwegend droog weer zorgen. Niet dat er geen lagedrukgebieden zijn, soms trekken ze zelfs dicht genoeg langs om, in een gewone zomer, voor veel regen te kunnen zorgen, maar dit jaar verloopt anders. Het Europese continent is zover opgedroogd, dat er maar weinig vocht vanaf het landoppervlak de atmosfeer bereikt en daardoor blijft het overwegend droog; zelfs als de weerkaart er veelbelovend uitziet. De historie leert ons echter dat er al is het nog zo droog, er altijd wel een weersomslag gaat komen naar een (veel) natter weerpatroon.

Als ik er de afgelopen weken de weersverwachting op nakeek, leek het er soms op dat er zo’n weersomslag zou komen. De weermodellen gaven dan vanaf een bepaalde datum ineens een paar dagen met veel meer neerslag aan. Om hier meer zekerheid over te krijgen, of die omslag er ook echt gaat komen, is het van belang om de dagen daarna te bekijken of die weersomslag in de verwachting standhoudt. De afgelopen tijd was dat echter steeds niet het geval. Zo gaf het Europese weermodel eerst aan dat er vanaf 5 augustus een nattere periode aan zou breken, later werd dat 7 en 8 augustus, toen 11 augustus en steeds bleek een paar dagen later dat de verwachting weer was opgedroogd.

Volgens de laatste verwachting is er voor het eerst pas sprake van neerslag op wat grotere schaal vanaf 13 augustus. Dat is echter nog erg ver vooruit en gezien de voorgeschiedenis lijkt mij dat ook nog niet heel betrouwbaar. Maar we blijven het in de gaten houden, want ooit zal het wel de langverwachte omslag zijn. Tot die tijd blijft het niet helemaal droog, maar vallen er wel buien en dat is het twee feniomeen waar we wat de waterverwachting betreft op kunnen letten. Vooral de Alpen zijn bekend om de buien die er 's zomers veel regen kunnen brengen, maar dit jaar blijft ook dat beperkt.

De afgelopen dagen vielen er in Midden en Zuid-Duitsland en ook in de Alpen wel wat buien en die leveren nu een heel klein beetje extra water op voor de Rijn. Ook komende maandag en dinsdag kunnen er nog enkele buien vallen, woensdag lijken het er minder te zijn. Op dinsdag zouden ook in het stroomgebied van de Maas wat buien kunnen vallen. Donderdag en vrijdag neemt de buiigheid weer toe, maar dan met name in de Alpen en dat kan zelfs een wat serieuzere hoeveelheid extra water opleveren. De meeste buien vallen echter in het hooggebergte en het water dat dan daarvan naar de Rijn stroomt wordt eerst opgeslagen In de grote Zwitserse meren die als een reusachtige buffer fungeren. Dat water wordt dan over langere tijd uitgesmeerd en voorlopig merken we daar weinig van.

In het komend weekend blijft het in de stroomgebieden droog maar zouden er in Nederland wat buien kunnen vallen. Het gaat dan niet om grote hoeveelheden water en het zal niet voldoende zijn om de extreme droogte die nu in Nederland heerst op te heffen. De eerste helft van de week na het volgend weekend lijkt weer helemaal droog te gaan verlopen en het is pas in de tweede helft van die week dat er wat meer neerslag wordt verwacht.

Van de soms wat grotere hoeveelheden neerslag die in eerdere weersverwachtingen in het vooruitzicht waren gesteld, komt dus maar weinig terecht. Al met al valt er in de eerstkomende 10 dagen in grote delen van het stroomgebied niet meer dan zo'n 5 mm regen, op plaatsen waar net een paar buien vallen iets meer, tot ca 15 mm. De Ardennen ontvangen zo’n 10 tot 15 mm. De meeste regen kan in de Alpen vallen, tot tussen 50 en 75 mm, maar zoals ik hierboven al schreef vult dat vooral de grote Zwitserse meren. Ook in Zuid-Duitsland kan wat meer vallen, tot tussen 15 en 35 mm. Mogelijk dat het vanaf 13 en 14 augustus wel natter gaat worden, maar we moeten nog een paar dagen wachten voordat we daar meer zekerheid over hebben.

Rijn eerst stabiel rond 6,4 m, later nog wat verder dalend

De Rijn is de afgelopen week ongeveer 35 cm gezakt en bereikte afgelopen donderdag een nieuw laagterecord met een stand van 6,47 m NAP. Daarna is de stand nog ongeveer 10 cm gezakt tot 6,37 m NAP op zondagochtend. De afvoer daalde deze week ruim 100 m³/s van 775 m³/s naar 650 m³/s. Voorlopig is dit voor even de laagste stand en vanaf morgen gaat het iets omhoog, maar hoogstens enkele centimeters naar 6,4 m of een paar cm meer. Dit hangt af van de hoeveelheid regen die de komende 2 dagen in het stroomgebied valt vanuit de buien die zijn verwacht.

Vanaf donderdag 6/8 gaat de stand dan weer wat dalen en omdat er dan enige dagen geen regen meer wordt verwacht, is de kans groot dat de stand nog onder het laagterecord van vandaag uit gaat komen. In het komend weekend verwacht ik een stand van ca 6,35 m NAP (afvoer 635 m³/s) en na het weekend kan de stand nog wat verder dalen naar 6,3 m NAP rond 12 augustus. De afvoer bedraagt dan nog slechts ca 620 m³/s, wat een evenaring zou betekenen van de laagste afvoer die ooit in de Rijn is opgetreden in november 1947.

Pas vanaf ca 15 augustus kan de waterstand weer iets gaan stijgen mits het rond 13 augustus inderdaad natter gaan worden, maar daar is nog lang geen zekerheid over te geven.

Maasafvoer voorlopig tussen 20 en 25 m³/s 

De Maasafvoer schommelt al wekenlang rond de 25 m³/s. Ondanks dat het al wekenlang vrijwel niet geregend, verandert daar weinig aan. De afvoer is nu op een soort van basisniveau aangeland en ontvangt ook wat extra water vanuit enkele stuwmeren in de Belgische Ardennen. Komende week worden wel enkele buien verwacht boven de Ardennen op maandag en dinsdag. Er kan op die dagen samen zo’n 15 mm regen vallen. Dat zou voldoende moeten zijn voor een kleine aanvulling van de Maas.

Vooral water dat op verhard oppervlak valt, stroomt namelijk snel naar de rivier af. Dat levert dan hoogstens een kort piekje op van enkele tientallen m³/s. De dag erna is de afvoer dan weer terug op het lage niveau van voor de regenbui. Na deze buien wordt er een week lang weinig regen verwacht. Al die tijd blijft de afvoer bij Maastricht schommelen rond 25 m³/s. Pas vanaf 13 of 14 augustus wordt weer regen verwacht, maar het is nog niet zeker of dat er ook van komt.

Water Inzicht

De maandafvoer van de Rijn in juli was historisch laag, bij de Maas was het minder extreem

De gemiddelde afvoer Van de Rijn voor de maand juli gedroeg slechts 845 m³/s. Dat is nog niet de laagste maandafvoer ooit, die bedraagt slechts 695 m³/s en stamt uit november 1947. Er zijn nog ca 10 maanden met een gemiddelde onder de 800, dus deze maand is zeker niet de maand met de laagste maandafvoer. In de tabel hierna zijn de 20 maanden op een rij gezet met de laagste juli-afvoeren. De volgende in de reeks is het jaar 1976, dat bijna 50 jaar de toppositie bekleedde.

Bij de eerste 10 uit deze reeks vinden we maar liefst 6 jaren uit de huidige eeuw, waarvan er 5 uit de laatste 10 jaar. Eerder schreef ik al over de juli als de maand waarvan de afvoer snel afneemt. Dit heeft vooral te maken met het eerder smelten van de sneeuw in de Alpen, waardoor juli minder smeltwater afvoert. Daarbij zijn er de afgelopen 10 tot 20 jaar veel relatief droge juli-maanden geweest. In de 4^e kolom heb ik weergegeven welke positie deze maanden in de ranglijst van juni innamen. 2026 stond toen nog op de 2^e plaats en 1976 op de 3^e. 1934 was de maand met de laagste juni-afvoer, maar die ontving in juli weer meer water en zakte naar de 12^e plaats in juli. Ook augustus verliep toen nat en daardoor zakte 1934 toen nog verder.

Een lage afvoer in juni hoeft dus niet te betekenen dat het ook in de maanden daarna zo blijft. Ook 1976, dat een zeer droog voorjaar kende, zou in augustus voldoende water ontvangen om naar de 11^e plaats te dalen in die maand. Van de recente jaren valt 2018 op, die in juni nog in de middenmoot van jaren stond (53^e plaats), maar in juli naar de 9^e en augustus naar de 3^e plaats steeg. Het is een van de scenario’s voor dit jaar dat het 2018 achternagaat, met onafgebroken dominante hogedrukgebieden die de regen weg houden tot ver in het najaar. Maar dit jaar kan ook 2023 en 2025 nog achternagaan, waar in augustus voldoende regen viel voor een snelle daling in de lijst van augustus.

Zo heeft ieder jaar zijn verhaal en is er ook voor 2026 nog veel mogelijk; maar dan moet het wel gaan regenen. In de volgende tabel is de situatie voor de Maas weergegeven. Ondanks de zeer droge maand juli eindigde dit jaar op de 5^e plaats in de reeks met gemiddeld 44 m³/s. Dat is de afvoer bij Monsin, net voor de aftakking van het Albertkanaal. Daar stroomde in juli 15 m³/s door naar het westen van België, wat betekent dat er bij Maastricht 29 m³/s langs stroomde. De 4 jaren in de lijst boven dit jaar zijn alle van voor de aanleg van de stuwmeren die de Maas bij lage afvoeren extra water leveren. Ik ken de afvoer niet van deze buffers, maar zonder zou de afvoer waarschijnlijk onder de 40 m³/s zijn uitgekomen.

De maanden boven in de lijst kenden ook in juni al een lage afvoer en dat bleef ook zo in de maand augustus. Alleen 1947 steeg toen naar de bovenkant van de lijst. Dit jaar kende een zeer droge zomer na een wat natter voorjaar; een vergelijkbare situatie met het recente jaar 2018. Wat verder opvalt is dat de nummer 6 t/m 9 na een droge maand juni en juli in augustus ineens sterk daalden in de reeks. Er vond toen in augustus een omslag plaats naar natter weer en de afvoeren stegen toen snel. Bij de Rijn zagen we dat ook bij de jaren 2023 en 2025. Voor 2026 wordt het nu kiezen of het de droge 4 jaren volgt die erboven staan of de nattere jaren die er na staan.

Voorlopig lijkt het erop dat het een droog scenario wordt, want de eerste 10 tot 14 dagen wordt nog vrijwel geen regen verwacht.

Voorlopig nog geen einde aan de laagwaterperiode 

Sinds afgelopen zondag is de waterstand bij Lobith ongeveer 15 cm gezakt en vanmorgen kwam zij uit op 6,55 m boven NAP. Dat is minder dan 10 cm boven het laagterecord van augustus 2022 en de kans is groot dat we dit record in de komende dagen gaan verbreken.

Ik ga nu uit van een laagste stand rond 6,4 m NAP. Dit niveau bereikt de Rijn vanaf 1 augustus en de dagen daarna schommelt het waterpeil rond deze stand. De afvoer bedroeg vanmorgen nog net iets meer dan 700 m³/s en daalt de komende dagen verder naar tussen 640 en 650 m³/s. Dat is lager dan de laagste afvoer uit 2022, die bedroeg toen 675 m³/s, maar nog net hoger dan het all time record uit november 1947, toen de Rijn daalde tot een afvoer van 620 m³/s.

De komende week tot 10 dagen houdt het droge weer aan in het stroomgebied, maar vanaf 1 augustus neem wel de kans op buien wat toe. Die brengen niet meteen genoeg water om de Rijn te laten stijgen tot buiten het bereik van het extreme laagwater, maar leveren misschien wel een lichte stijging op. Op 1 augustus kan er wat regen vallen in het midden van Duitsland en vooral de periode van 4 t/m 6 augustus is de kans op buien nog wat groter. Het Duitse weermodel verwacht dan zelfs in een groot gebied over heel Duitsland 20 tot 40 mm en mocht dat uitkomen, dan levert dat de Rijn een wat grotere stijging op. Voorlopig ben ik ervan uitgegaan dat er de komende week nog maar weinig regen valt en dat het waarschijnlijk net voldoende zal zijn voor een heel lichte stijging vanaf 6 of 7 augustus.

Mijn verwachting voor de komende twee weken is als volgt:

• de komende 3 dagen daalt de stand nog met ca 5 cm per dag naar 6,4 m NAP op zaterdag 1 augustus; de afvoer daalt met ca 20 tot 25 m³/s per dag naar ca 650 m³/s.
• Vanaf 1 t/m 5 augustus is de waterstand stabiel, of daalt heel licht nog een paar centimeter. De afvoer kan dan dalen tot 635 of 640 m³/s. Mocht het inderdaad op 1 augustus tot wat meer buien komen, dan zal de afvoer in deze periode alweer wat stijgen, maar niet meer dan enkele tientallen m³/s. De kans daarop is echter klein.
• Vanaf 5 augustus kan het water arriveren van neerslag die vanaf 4/8 gaat vallen. Geen grote hoeveelheden, maar het voorkomt een verdere daling en een lichte stijging naar 6,5 tot 6,6 m NAP is dan weer mogelijk rond 10 tot 12 augustus.

Wat de langere termijn betreft zijn de vooruitzichten voorlopig ongunstig omdat het weer in Europa, wat de neerslag betreft, in een soort van negatieve spiraal is terechtgekomen. Het weerbeeld wordt al lange tijd bepaald door hogedrukgebieden die op de Atlantische Oceaan liggen en waar soms een losse kern van afsplitst die dan naar het oosten trekt. Dit zorgt voor stabiel weer en afhankelijk van de windrichting is het warm of zeer warm. Vanwege deze blokkade van hoge druk hoeven we vanaf de Oceaan voorlopig niet op neerslag te rekenen.

Nu is de oceaan sowieso in veel zomers niet de brenger van de meeste regen, want dat wordt in hoogzomer vaak overgenomen door buiig weer dat samenhangt met kleine lagedrukgebieden. Deze zogenaamde thermische lagedrukgebieden ontstaan boven het warme continent, nemen in hun opstijgede lucht vocht mee naar hoog in de atmosfeer, waar dan buien uit ontstaan. Dit jaar ontstaan er ook regelmatig van deze lagedrukgebieden en ze trekken net als in andere jaren, nadat ze zijn ontstaan boven Frankrijk, in noordoostelijke richting verder het continent op.

Dit jaar is de situatie echter anders omdat het in Frankrijk in juni al zo warm is geweest dat de bodem er is uitgedroogd en er weinig vocht beschikbaar is om de buien te voeden. Een vergelijkbare situatie deed zich voor in 2018 toen er ook maandenlang geen neerslaggebieden vanaf de Oceaan werden aangevoerd en ook de buiigheid door droogte in juni en juli op een heel laag pitje kwam te staan. De droogte duurde toen tot ver in het najaar en de lage waterstanden hielden aan tot in oktober.

Ook het jaar 2022 met de tot nu toe recordlage waterstand kende een heel droog zomerhalfjaar, maar daar vond vanaf medio augustus een weersomslag plaats. De Oceaan nam het toen over en lagedrukgebieden brachten voldoende regen voor een stijging van de Rijn. Vanaf de laagste afvoer van 670 m³/s op 18 augustus steeg de afvoer toen eerst naar ca 950 m³/s aan het eind van de maand en later verder naar 1.350 m³/s medio september. Dit jaar volgt tot nu toe het scenario van 2018 en een weersomslag lijkt voorlopig niet in beeld.

Maas

De Maasafvoer bij Maastricht is al twee weken stabiel rond 25 m³/s. Neerslag wordt er de komende 10 tot 14 dagen vrijwel niet verwacht. Waar in Duitsland vanaf ca 4 augustus wat buien worden verwacht, gaan die aan de Ardennen voorbij. De afvoer zal daardoor de komende 2 weken nog er laag blijven, tussen 20 en 25 m³/s.

Het stabiele verloop van de afvoer heeft de Maas te danken aan een aantal beken die tijdens laagwaterperioden worden aangevuld met water vanuit stuwmeren, dat daar in de winter in is opgeslagen. Dit voorkomt dat de afvoer nu al enige weken verder daalt. Helaas is er op de sites van de Waalse waterautoriteiten geen informatie te vinden over hoeveel deze stuwmeren nu precies afgeven en hoe groot de vulgraad nog is. Want dat zou iets kunnen zeggen over hoe lang dit regime nog aangehouden kan worden en of de afvoer op afzienbare tijd wellicht toch verder gaat dalen..

 

De afgelopen week verliep grotendeels droog in de stroomgebieden en de Rijn is weer gaan dalen na de passage van een piepklein golfje. Voorlopig blijft het droog en de daling zet daarom nog wel even door, naar mogelijk de laagste stand ooit in. De Maasafvoer is stabiel op een heel laag niveau en zal waarschijnlijk ook wat verder dalen. Een weersomslag naar een natter weertype is voorlopig niet in zicht. In het waterbericht leest u de details. De rubriek Water Inzicht slaat een weekje over.

Water van de Week

Droogte houdt aan; ook op langere termijn geen ander weertype

Al maandenlang valt er veel minder regen dan normaal in de stroomgebieden en de rivieren zijn naar een voor de tijd van het jaar historisch lage waterstand gedaald. In andere jaren met een groot neerslagtekort Is er altijd wel een moment dat het weer omslaat en er een nattere periode aanbreekt. De afgelopen weken leek het er soms op dat er zo'n weersomslag aan zat te komen. De weermodellen gaven dan aan dat het de eerste week nog droog zou blijven, maar dat er daarna neerslaggebieden dichterbij zouden komen, die dan mogelijk de overgang zouden inluiden naar een natter weertype.

Maar steeds als deze neerslag dichterbij kwam, dan droogde de weersverwachting toch weer op en viel er veel te weinig regen om de rivieren uit het dal op te tillen. Zo ook nu weer; want al bijna twee weken geleden was door de weermodellen voorzien dat er rond deze tijd in onze omgeving regen zou kunnen vallen. Vandaag viel ook inderdaad wat regen en deze neerslag trekt nu de stroomgebieden in, maar de hoeveelheden zijn zo klein dat de rivieren daar niets van gaan merken.

De regen van vandaag hing samen met een lagedrukgebied dat over de noordelijke Atlantische Oceaan naar het oosten trok, maar het ligt zover noordelijk dat de invloed op het weer bij ons erg gering is. Het hogedrukgebied dat al wekenlang de hoofdrolspeler is in ons weer, trok zich de afgelopen dagen minder ver terug dan verwacht en hield zo de meer actieve neerslag op afstand. De komende dagen trekt dit hogedrukgebied over onze omgeving naar het oosten en nestelt zich dan boven Centraal-Europa.

Tegelijkertijd vormt zich boven de Golf van Biskaje een lagedrukgebied dat naar het noorden gaat trekken. In veel zomers is dat een voorbode voor een nattere periode met flinke buien, maar ditmaal loopt het anders, want tet lagedrukgebied trekt meer in de richting van het Verenigd Koninkrijk en daardoor blijft het in onze omgeving en in de stroomgebieden vrijwel droog.

Vanaf het weekend ontwikkelt zich dan boven de Atlantische Oceaan een nieuw hogedrukgebied dat rond het weekend, net als al zijn voorgangers, positie inneemt bij het Verenigd Koninkrijk. Vanaf daar bouwt het dan een rug op tot over Centraal-Europa. Dit betekent dat het droge weer zich dan voortzet en de kans is groot dat er de komende 10 dagen zo goed als geen regen gaat vallen in de stroomgebieden.

Na het volgend weekend zien we dan opnieuw een lagedrukgebied ontstaan boven het zuiden van Frankrijk, dat in de tweede helft van die week in noordelijke richting kan gaan trekken. Misschien dat het dan wel lukt om het tot wat serieuzere hoeveelheden regen te laten komen in de stroomgebieden. Dit zou dan vanaf 4 of 5 augustus moeten gaan gebeuren. Dit is echter nog veel te ver vooruit en gezien de voorgeschiedenis van de afgelopen maanden moeten we daar onze hoop voorlopig niet al te veel op vestigen. Maar het is wel interessant om het in de gaten te blijven houden, want ooit zal de omslag naar natter weer er een keer van komen.

Het Europese weermodel maakt ook verwachtingen voor een maand en langer vooruit en deze verwachting geeft aan dat het droge en warme weer de komende tijd nog aanhoudt. De kansen op een spoedige weersomslag naar een natter weertype zijn wat deze modelberekening betreft voorlopig dus erg klein en we moeten er rekening mee houden dat de lage waterstanden in de rivieren en de droogte in het land voorlopig aanhouden.

Rijn daalt nog ca 30 cm naar ca 6,4 m NAP, afvoer naar ca 650 m³/s.

In het extra laagwaterbericht van afgelopen donderdag had ik al aangekondigd dat de waterstanden de komende tijd blijven dalen naar extreem lage waarden. Het werd toen duidelijk dat er van de neerslag die eerder nog wel verwacht werd weinig meer over zou blijven. Voor dit weekend en de komende week werd niet meer dan 10 mm regen in het stroomgebied verwacht en dat is te weinig om de daling te stoppen. Ter vergelijking, voor het kleine golfje dat aan het begin van de vorige week bij Lobith passeerde, en de waterstand bij Lobith ca 35 cm had laten stijgen en de afvoer ca 150 m³/s, was in Zuid-Duitsland en Zwitserland zo’n 30 tot 70 mm regen gevallen. Van de 10 mm die voor de komende week wordt verwacht zouden we dan ook niets terugzien.

De eerste wat serieuzere regen die nu door het weermodel wordt voorzien staat pas voor over 10 dagen op het programma. Tussentijds kunnen er wel verspreid over het stroomgebied buien ontstaan, maar de hoeveelheden water die dat de Rijn oplevert zijn doorgaans klein. We mogen er daarom van uitgaan dat we de komende 10 dagen vrijwel geen neerslag gaat vallen in het stroomgebied en dat de waterstand van de Rijn al die tijd zal blijven dalen.

De eerste 5 tot 6 dagen daalt de stand iedere dag met zo'n 5 cm en dat betekent dat op woensdag 29 juli de 6,55 m NAP wordt bereikt en de afvoer bedraagt dan ca 715 m³/s. Daarmee zakken stand en afvoer onder het niveau van 18 juli toen de voorlopig laagste waarde tot nu toe werd bereikt. De dagen daarna daalt de stand verder en op vrijdag 31 juli verwacht ik dat de 6,47 m NAP wordt onderschreden. Dat is de tot nu toe laagste stand die de Rijn ooit heeft bereikt, in augustus 2022, en daar gaat de rivier nu dus onder zakken.

In of net na het komend weekend komt de waterstand uit op ca 6,4 m NAP en zal de afvoer zijn gezakt tot ca 650 m³/s. Mogelijk stabiliseert de waterstand dan wat omdat veel zijrivieren van de Rijn dan uit zijn gekomen op een soort van basisafvoer. Ook bij andere langdurige laagwaterperiodes zagen we dan dat de waterstanden bij het bereiken van zo'n lage afvoer dagenlang rond dezelfde waarden bleven schommelen. De stand daalt dan misschien nog wel iets verder met 1 of 2 centimeter per dag totdat rond 5 of 6 augustus een niveau kan zijn bereikt tussen 6,4 en 6,35 m NAP. De afvoer bedraagt dan 625 tot 650 m³/s.

Wat er in die eerste dagen van augustus precies gaat gebeuren, hangt af of er inderdaad neerslag gaat vallen rond die tijd. Serieuze neerslag wordt nu pas vanaf 4 of 5 augustus verwacht, maar zoals ik hierboven al schreef is het nu nog veel te vroeg om daarvan uit te gaan. De droogte kan dus ook nog langer aanhouden. Voor de functies die afhankelijk zijn van het rivierwater in Nederland breken de komende twee weken erg lastige tijden aan.  

Maasafvoer blijft zeer laag; rond 25 m³/s of nog wat lager

In het stroomgebied van de Maas gaat de komende 10 tot 14 dagen zo goed als geen regen vallen. De al zeer lage afvoer gaat daardoor waarschijnlijk nog wat verder dalen. De afgelopen week schommelde de afvoer bij Maastricht rond de 25 m³/s en de verschillen van dag tot dag waren klein. Bovenstrooms van Maastricht takt het Albertkanaal van de Maas af en via dit kanaal werd de afgelopen week zo'n 15 m³/s afgevoerd. De totale hoeveelheid water die de Maas aanvoert bedraagt dus ca 40 m³/s.

Dat is zeer weinig voor de tijd van het jaar, maar nog geen record; dat bedraagt ongeveer 20 m³/s en trad op in 1976.In 1934 daalde de afvoer van de ongesplitste Maas tot 25 m³/s. De kans is groot dat de afvoer de komende één tot twee weken nog wat verder daalt naar circa 35 m³/s of nog wat minder voor de Maas als geheel. Na aftrek van het water dat via het Albertkanaal weg stroomt blijft er voor de Nederlandse Maas dan nog zo’n 20 m³/s over.

Pas vanaf begin augustus neemt de kans op buien in het stroomgebied wat toe en vanaf 5 augustus is de kans wat groter op enige regen, maar grote hoeveelheden regen worden dan ook nog niet verwacht. De afvoeren blijven daarom voorlopig erg laag.

Uitzonderlijke tijden breken aan voor de Rijn; grote kans op een nieuw laagterecord 

Het piepkleine golfje, dat de afgelopen dagen de stand enkele decimeters liet stijgen, bereikt vanmiddag zijn hoogste stand. Bij Lobith bedraagt de waterstand dan ca 6,9 m NAP en de afvoer is dan gestegen tot 860 m³/s; ca 35 cm en 150 m³/s hoger dan tijdens de laagste stand op 18 juli. Het water van dit golfje is een week onderweg geweest vanuit Zwitserland en Zuid-Duitsland.

Ondertussen is het in het hele stroomgebied alweer meer dan een week droog en in de zijrivieren, die wat meer water te verwerken kregen tijdens de regenperiode, is de stand overal weer snel gaan dalen. Vanaf vanmiddag gaat de stand ook bij Lobith weer dalen en die daling kan lang aan gaan houden want er wordt voorlopig weinig tot geen regen verwacht.

De regen die al lange tijd voor zondag 26 en maandag 27/7 werd verwacht, lijkt er inderdaad te gaan komen, maar het wordt geen waterballet. Er valt hoogstens 10 mm en dan nog alleen in een beperkt deel van het stroomgebied. Deze regen luidt ook geen weersomslag in naar een natter weertype, want het hogedrukgebied behoudt zijn grip op het weer in de stroomgebieden. Op 3 en 4 augustus wordt daarna pas weer de eerste regen verwacht door het Europese weermodel, maar ook dat zijn kleine hoeveelheden die de rivier weinig extra water op zullen leveren. Een verwachting zo ver vooruit kan uiteraard nog veranderen, maar de afgelopen weken hebben laten zien, dat de verwachting op langere termijn eerder opdroogt dan natter wordt.

Als we nu de balans opmaken voor de komende 2 tot 3 weken dan is de kans erg groot dat de Rijn vanaf morgen een lange daling in gaat zetten naar opnieuw zeer lage standen. De kans is groot dat ook het laagterecord voor de Rijn van augustus 2022 (dat bedroeg 6,57 m NAP bij Lobith) wordt verbroken. De eerstkomende dagen zakt de waterstand met ca 10 cm per dag en de afvoer met ca 40 m³/s per dag. Op zondag 26/7 wordt de 6,7 m NAP bereikt bij Lobith en zakt de afvoer onder de 750 m³/s.

De dagen daarna zakt de stand iets langzamer, met ca 5 cm per dag en de afvoer daalt dan met ca 20 m³/s per dag. Op woensdag 29/7 verwacht ik dat de 6,5 m NAP wordt onderschreden en de afvoer uitkomt op ca 680 m³/s. De stand blijft ook daarna nog dalen en de laagste waarde verwacht ik nu op 31 juli. Lobith kan dan gezakt zijn tot 6,4 m NAP, dus lager dan het laagterecord van 2022, en de afvoer komt dan uit op ca. 650 m³/s.

Vanaf 1 augustus zou een heel kleine stijging kunnen optreden als een heel klein beetje water Lobith bereikt, afkomstig van neerslag die op 27 en 28 juli bovenstrooms is gevallen. Het is nog ver weg in de tijd, dus is nog niet te zeggen hoeveel de stand dan kan stijgen, maar voorlopig lijkt het niet meer te zijn dan een paar decimeter. Een paar dagen later, vanaf ca 3 augustus, gaat de stand dan opnieuw dalen omdat het ook in de eerste dagen van augustus droog lijkt te blijven. Als dat uitkomt, dan kan de waterstand in de dagen daarna nog verder dalen dan in de week daarvoor en mogelijk zelfs nog onder de 6,4 m NAP dalen in de tweede week van augustus. De afvoer daalt dan onder de 650 m³/s. Of de daling daarna nog verder doorzet is nu nog niet te zeggen.

Aanstaande zondag weer een volgend bericht.

In het zuidelijk deel van het stroomgebied van de Rijn viel afgelopen week voldoende regen voor een stijging van ca 40-50 cm van de Rijn bij Lobith in de komende week. De Maas ontving geen extra water en hier blijft de afvoer onveranderd laag. Komende week verloopt weer grotendeels droog en de Rijn gaat na de lichte stijging opnieuw dalen. Waarschijnlijk niet zo ver als in de afgelopen week, want op termijn is nieuwe regen mogelijk. De Maas blijft voorlopig tot die tijd erg laag. In het waterbericht leest u de details. In de rubriek Water Inzicht de grafieken van het afvoerverloop van Rijn en Maas. Met name de Rijn daalde verder dan ooit eerder in juli.

Water van de week

Nog een week met een dominant hogedrukgebied

Het hogedrukgebied dat al wekenlang het weer boven Noordwest-Europa bepaalt, is wat van positie verandert en ligt nu ten westen van Schotland. Het zorgt de komende dagen boven Nederland en de stroomgebieden voor één noordwestelijke luchtstroming waarin droge en vrij koele lucht wordt aangevoerd. Enkele dagen geleden lag ditzelfde hogedrukgebied nog ten noorden van ons en zorgde het met een oostelijke luchtstroming voor de aanvoer van vrij warme lucht.

Tegelijkertijd lag er toen ten zuiden van Nederland een lagedrukgebied boven Frankrijk dat boven centraal Europa voor enkele dagen met buien heeft gezorgd. De kaartjes hieronder laten de neerslaghoeveelheden zien die de afgelopen week boven Duitsland en Zwitserland zijn gevallen. De meeste regen viel tegen de noordzijde van de Alpen, tot lokaal meer dan 70 mm, en het is dit water dat nu bijdraagt aan een stijging van de Rijn. Verder naar het noorden viel in Zuid-Duitsland ook aardig wat regen en ook dit water stroomt nu af naar de Rijn.

Nog wat verder naar het noorden was in eerdere verwachtingen voorzien dat daar ook aardig wat regen zou kunnen vallen, maar dat is uiteindelijk niet uitgekomen. Er trokken daar maar een paar buien over die voor de Rijn en de Maas weinig extra water opleverden. Nog wat verder naar het noorden, in België, Nederland en het aangrenzende deel van Duitsland bleef het zo goed als droog.

Voor Nederland was dit vorige week ook al de verwachting en dat is dus uitgekomen. Al was er wel de hoop dat de regenzone misschien iets noordelijker zou doordringen zodat ook Nederland wat mee zou pakken. Voor de Ardennen was wel meer regen verwacht, maar dat bleef dus uit. Het is voor het grootste deel van Nederland alweer 3 weken geleden dat er regen van betekenis is gevallen en mede dankzij het warme weer met veel verdamping begint de droogte in ons land nu toch op veel plaatsen zichtbaar te worden.

De komende week zal dat zich nog wat verscherpen, want pas over ruim een week wordt weer regen van betekenis verwacht. Wel is het wat koeler, waardoor de verdamping minder groot zal zijn. In een eerdere verwachting leek er woensdag aanstaande nog wat regen te kunnen gaan vallen, maar dat regengebied lijkt toch verder oostelijk langs te trekken. Misschien vallen er nog een paar druppels. Het goede nieuws van de afgelopen week voor de mensen die van het water afhankelijk zijn, is dat er in Zuid-Duitsland en Zwitserland regen is gevallen. Want daar was de droogte nog veel extremer dan in Nederland omdat er ook in mei en juni erg weinig regen was gevallen.

Gewoonlijk zijn de zomermaanden in de Alpen vrij nat dankzij vooral buien die boven het overdag opwarmende bergmassief makkelijk tot ontwikkeling kunnen komen. Dit jaar bleef de buiigheid in juni uit en het leek al op een herhaling van het jaar 2018 uit te gaan lopen, toen de hele zomer daar droog verliep en mede daardoor de Rijn maandenlang een zeer lage afvoer had. De afgelopen week viel er dus weer eens aardig wat regen, maar dat wil nog niet zeggen dat dit zo blijft.

De komende week namelijk al vormt het hogedrukgebied op de Atlantische Oceaan een uitloper tot over Centraal-Europa en wordt het daar opnieuw voor langere tijd droog. Toch zou het op wat nog langere termijn wel kunnen gaan veranderen. Het tot nu toe zo standvastige hogedrukgebied boven de noordelijke Atlantische Oceaan trekt zich namelijk vanaf het eind van de week terug in zuidwestelijke richting. Dit maakt de weg vrij voor lagedrukgebieden die dan over het noorden van de Atlantische Oceaan in oostelijke richting kunnen trekken. Over een week ziet de weerkaart er dan heel anders uit met een lagedrukgebied nabij Schotland.

De eerste dagen hebben de stroomgebieden dus te maken met een noordwestelijke stroming. Het blijft droog op misschien een enkele bui na in de Alpen, maar vanaf de tweede helft van de week wordt het daar ook droog. Vanaf 26 juli neemt de kans op regen wel weer toe als het lagedrukgebied de plaats in neemt van de hoge druk en neerslaggebieden onze omgeving kunnen bereiken. In de 4 tot 5 dagen daarna kan er op iedere dag regen vallen, met in totaal zo’n 15 tot 20 mm in Nederland en wat meer in de Middelgebergten in de landen om ons heen (Ardennen, Eiffel, Vogezen, Zwarte Woud etc.). De Alpen vangen dan weer de meeste regen op.

Het is nog net wat ver weg in de tijd om zekerheid te hebben over deze weersomslag, maar hij wordt door de weermodellen al een aantal dagen aangekondigd dus de kans neemt steeds verder toe dat dit uit gaat komen. Of dit de overgang is naar een langere periode met lagedrukgebieden die het weer in de stroomgebieden bepalen, of dat het hogedrukgebied zich weer weet te herstellen, is nu nog niet te zeggen.

Rijn stijgt ca 50 cm naar 7 m NAP, afvoer stijgt bijna 200 m³/s.

De Rijn daalde de hele week en kwam afgelopen zaterdag 18/7 uit op een stand van 6,56 m NAP, slechts 9 cm boven de laagste stand ooit eerder bereikt in augustus 2022. De afvoer tijdens de laagste stand bedroeg nu 715 m³/s, wat nog wel ca 100 m³/s hoger is dan het record uit november 1947. De komende dagen gaan waterstand en afvoer weer wat stijgen als het water arriveert van de regenval uit Zuid-Duitsland en Zwitserland. Dagelijks stijgt de stand vanaf maandag met ca 10 cm en op vrijdag 24/7 verwacht ik een stand net boven de 7 m NAP. De afvoer is dan gestegen tot rond 900 m³/s.

Nog steeds is dat uitzonderlijk weinig, want het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar bedraagt ca. 2.000 m³/s. Tijdens het komend weekend blijft de stand nog net onder de 7 m schommelen, om vanaf zondag weer te gaan dalen.  Het is dan alweer bijna een week droog in het stroomgebied en er staat de Rijn dan weer en daling te wachten van minimaal een dag of 4 à 5. Hoe lang de daling gaat duren hangt af van de regen die vanaf 26 juli gaat vallen.

Het eerste water daarvan zou bij Lobith kunnen arriveren vanaf 29 of 30 juli en tegen die tijd verwacht ik dat de stand weer is gedaald tot tussen 6,7 en 6,8 m NAP en de afvoer bevindt zich dan weer tussen 750 en 800 m³/s. Net wat boven de laagste stand van de afgelopen dagen, maar dan moet de regen van 26/7 wel gaan vallen. Voorlopig ga ik uit van geen al te grote hoeveelheden regen en dat zou betekenen dat de waterstand de eerste dagen van augustus wel wat stijgt, maar nog niet veel hoger dan 7 m uit zal komen. In de rubriek Water Inzicht is de grafiek van de Rijnafvoer van 2026 in vergelijking met andere jaren met een lage afvoer weergegeven.

Maasafvoer blijft nog minstens een week erg laag.

De afgelopen week bevond de Maasafvoer bij Maastricht zich de hele week tussen 22 en 25 m³/s. Behalve aan het begin van de week toen het even wat hoger was doordat ca 10 m³/s extra water beschikbaar kwam, dat in het weekend daarvoor in de Waalse stuwpanden was opgespaard. Ik had dat nog niet eerder gezien dat dat werd gedaan. Dit weekend lijkt dat niet opnieuw te zijn gebeurd, dus hoeven we komende dagen niet op wat extra water te rekenen.

De afgelopen week is er nauwelijks regen gevallen in het stroomgebied en de Maasafvoer blijft daarom voorlopig erg laag en zal bij Maastricht komende week niet boven de 25 m³/s uitkomen. Pas in het volgend weekend zou er voor het eerst regen kunnen vallen in het stroomgebied, maar dat lijken dan ook nog geen grote hoeveelheden te worden. De afvoer kan daardoor vanaf 27 of 28 juli wel weer wat gaan stijgen, maar op grond van de huidige neerslagverwachtingen zal dat voorlopig niet veel meer opleveren dan enkele tientallen m³/s.

Water Inzicht

Vooral Rijnafvoer was de afgelopen week lager dan ooit in deze periode.

In de grafiek hierna is het verloop van de Rijnafvoer weergegeven van de jaren met een lage afvoer in de zomer. Dit jaar is met een groene lijn weergegeven en het is goed te zien dat de afvoer in de afgelopen dagen daalde tot ca 75 m³/s onder de laagste afvoer van 1976, het jaar dat tot nu toe de laagste waarde in juli had bereikt. Eerder in de reeks zien we nog meer van dergelijke jaren die ver buiten het bereik van andere jaren met een lage afvoer blijven, zoals 1921, 2011 en 1934.

Verder naar rechts zien we in de grafiek veel meer jaren met een lage afvoer.  Daar vinden we ook 2003, 2018 en 2022, recente jaren met een droge zomer wat tot lage afvoeren in de nazomer en herfst leidde. Wat dat betreft is dit jaar bijzonder omdat de droogte in het stroomgebied dit jaar al in het voorjaar begon.

De komende 1 tot 2 weken gaat de afvoer wat omhoog om daarna weer wat te dalen en daarmee komt dit jaar binnen de range waar ook andere jaren te vinden zijn, met behalve 2022, ook 1949 en 1964. Het is nu nog niet te zeggen of de Rijnafvoer van 2026 zich daarna verder gaat herstellen, wat bijvoorbeeld ook in 2022 gebeurde. Of dat de afvoeren laag blijven zoals in 1949 en 1976. Ook komt rond die tijd het jaar 2018 in beeld als vergelijkingsmateriaal dat vanaf medio augustus drie maanden lang een erg lage afvoer kende. Als er de komende weken geen weersomslag komt naar natter weer, dan kan 2026 ook dat pad nog gaan volgen.

In de grafiek hierna is het afvoerverloop van de Maas voor dit jaar (rode lijn) weergegeven in vergelijking met andere jaren met een lage afvoer. De Maasafvoer is dit jaar lager dan in de andere jaren 2018 en 2022 die een zeer lage afvoer kenden. In die jaren begon de droogte echter ook pas wat later in de zomer. 

Wat verder opvalt is dat de Maasafvoer in de recente jaren met een zeer lage afvoer nooit meer zo laag uit is gekomen als in jaren in de vorige eeuw met een zeer lage afvoer. Vooral in 1976 zakte de afvoer zeer ver weg, maar ook in de beruchte droogtejaren 1921, 1934 en 1964 gebeurde dat en (niet aangegeven) andere zeer droge jaren zoals 1949 en 1959 vinden we hier ook terug.

De oorzaak voor het minder ver uitzakken van de afvoer is niet het gevolg van klimaatverandering. In dat geval zou je juist een lagere afvoer verwachten. In het stroomgebied van de Maas zijn na het droogtejaar 1976 maatregelen getroffen om lage afvoeren te voorkomen. Met name in het stroomgebied van de Sambre is een groot stuwmeer aangelegd dat tijdens perioden van zeer lage afvoeren de Saambre en dus ook de Maas van wat extra water voorziet. Het gaat om ca 5 m³/s,  maar dat is voldoende om de afvoeren net buiten het berik van de allergrootste extremen te houden.